و واجب است تخليل كردن يعنى رسانيدن آب به ته موى كه بشرهء روى « 1 » در بعضى اوقات از زير آن نمايان باشد به حيثيّتى كه رسانيدن آب بر سبيل شستن واقع شود ، امّا آنچه از بشره در زير موى باشد و به هيچ وجه از زير آن نمايان نباشد تخليل آن واجب نيست بلكه مجرّد شسته شدن مو كافى است . مترجم گويد : « ببايد دانست كه عدم وجوب تخليل محاسنى كه كثيف يعنى انبوه باشد به حيثيّتى كه بشرهء روى از زير آن نمايان نباشد مجمع عليه فقهاست و هيچ كس در آن خلاف نكرده است ، نهايتش خلاف در وجوب تخليل محاسنى كه خفيف يعنى تنك باشد به حيثيّتى كه بشرهء روى از زير آن نمايان باشد كرده‌اند كه آيا تخليل كردن واجب است يا نه . بعضى از مجتهدين مثل علّامه در « قواعد » و سيّد مرتضى علم الهدى و ابن جنيد ، بر وجوب آن رفته‌اند ، و مصنّف - طاب ثراه - نيز با وجودى كه درين كتاب حكم به قول مشهور كه عدم وجوب تخليل است كرده امّا در « طهارتيّهء اثنا عشريّة » حكم به وجوب آن نموده ، گفته است كه : الاظهر وجوب تخليله . و بعضى ديگر از مجتهدين مثل شيخ شهيد در « ذكرى » و محقّق در « معتبر » حكم به عدم وجوب آن كرده‌اند . و شيخ على « 2 » - أعلى اللَّه مقامه - نيز در شرح « قواعد الأحكام » گفته كه : مشهور عدم وجوب است - و اللَّه أعلم » . و گشاده دار چشمهاى خود را در حالت وضو كه ثواب بسيار و فضل بىشمار دارد ، چنانچه روايت كرده است رئيس المحدثين در كتاب « من لا يحضره الفقيه » از حضرت پيغمبر - عليه و آله صلوات اللَّه الملك الأكبر - كه آن حضرت فرموده‌اند : افتحوا عيونكم عند الوضوء لعلّها لا ترى نار جهنّم . يعنى : « گشاده داريد چشمهاى خود را در حالت وضو تا آنكه نبيند آتش دوزخ را » ، كنايه از آنكه گشاده داشتن چشمها در وقت وضو سبب نديدن آتش دوزخ مىشود . و اكثر علماى ما - رضوان اللَّه عليهم - اين را در مستحبّات وضو ذكر نكرده‌اند ، و به خاطر مىرسد

--> ( 1 ) پوست صورت . ( 2 ) مراد محقق كركى صاحب « جامع المقاصد » است .